Choroby układu moczowego należą do często spotykanych i trudno diagnozowalnych zaburzeń u żółwi utrzymywanych w warunkach domowych. Ich diagnostyka wymaga nie tylko wiedzy anatomicznej, ale również zrozumienia specyficznej fizjologii gadów, znacząco odmiennej od ssaczej. Poniższy artykuł stanowi omówienie metod diagnostycznych i najczęstszych patologii układu moczowego żółwi.
Anatomia układu moczowego żółwi – co różni je od ssaków?
Układ moczowy żółwi zbudowany jest z parzystych nerek, moczowodów uchodzących do urodeum oraz cienkościennego pęcherza moczowego. Charakteryzuje się:
- brakiem wyraźnego podziału nerek na korę i rdzeń,
- u wielu gatunków budowa płatowatą nerek,
- pęcherzem moczowym często złożonym z dwóch płatów,
- u gatunków półwodnych i wodnych obecnością zachyłków kloaki pełniących funkcję „pęcherzy dodatkowych”.
U żółwi pustynnych i stepowych pęcherz jest także magazynem wody, co odgrywa ogromną rolę w diagnostyce – powiększony pęcherz nie zawsze oznacza patologię.
Do objawów mogących sugerować choroby układu moczowego należą:
uogólnione obrzęki, brak oddawania moczu, grudki kwasu moczowego w moczu, zmiana barwy moczu, niedowłady kończyn miednicznych, duszność, wypadanie kloaki lub penisa, apatia, rozmiękczenie pancerza.
Diagnostyka obrazowa
RTG jest najłatwiej dostępną formą diagnostyki obrazowej. Pozwala na stwierdzenie mineralizacji lub jajektopowych w pęcherzu moczowym, w niektórych przypadkach uwidacznia zmienione nerki. Zazwyczaj stosuje się projekcje grzbietowo–brzuszną I boczna, głowowo–ogonową, przy tej ostatniej należy ustawić lampę RTG bocznie do żółwia. W przypadku dużych osobników, masywny, gruby pancerz może utrudniać interpretację obrazu RTG.
Badanie ultrasonograficzne umożliwia ocenę nerek, pęcherza moczowego, stwierdzenie obecności torbieli, mineralizacji, czy ektopowych jaj. Ograniczenia wykożystania USG u żółwi wynikają ze specyficznej budowy tych gadów, a co się z tym wiąże, niewielkich okien akustycznych, przez które można przeprowadzić badanie.
Cystoskopia jest najdokładniejszą metodą badania dolnych dróg moczowych. Pozwala uwidocznić kamienie, jaja, pasożyty, zmiany struktury i barwy tkanki oraz pobliskie narządy przy zachowaniu naturalnych rozmiarów i koloru. Badanie to wymaga jednak premedykacji zwierzęcia.
Najczęstsze patologie układu moczowego żółwi:
Kamica moczowa
Jest jednym z najczęściej diagnozowanych schorzeń układu moczowego u gadów roślinożernych, takich jak żółwie, legwany czy biczogony. Wymaga szybkiej diagnostyki, odpowiedniego leczenia oraz długotrwałej opieki środowiskowo-żywieniowej. Kamienie mogą się lokalizować w nerkach, moczowodach i pęcherzu moczowym.
Przyczyny powstawania kamieni moczowych:
- Błędy żywieniowe:
- nadmiar białka, sodu i potasu,
- niedobory witamin A, C oraz wapnia,
- nadmiar szczawianów w diecie,
- u samic – ektopowe jaja imitujące lub sprzyjające powstawaniu kamieni.
- Błędy środowiskowe:
- zbyt wysoka temperatura w terrarium,
- zbyt niska wilgotność względem wymagań gatunkowych.
Nefropatia zwyrodnieniowa i niewydolność nerek
Wynik odwodnienia, błędów dietetycznych i hiperurykemii
Jajo ektopowe
Cofnięcie jaja z kloaki do pęcherza; najlepiej widoczne w USG lub cystoskopii.
Dość często właściciele i lekarze weterynarii zadają sobie pytanie : “Dlaczego, żółw nie oddaje moczu?”Najczęstsze przyczyny to: atonia pęcherza, niedobory wapnia, metaboliczna choroba kości, kamienie moczowe, ektopowe jaja, przeładowanie przewodu pokarmowego, niewłaściwa wilgotność środowiska. Większość przypadków, to efekt długotrwałych błedów pielęgnacyjnych dotyczących zarówno żywienia jak i warunków utrzymania w terrarium a zwłaszcza temperatury i wilgotności.
Podsumowanie
Diagnostyka układu moczowego u żółwi wymaga doświadczenia, znajomości anatomii oraz unikania porównań do ssaków. Pancerz oraz odmienna fizjologia utrudniają obrazowanie, jednak zastosowanie RTG, USG i cystoskopii pozwala na skuteczne rozpoznawanie schorzeń i wdrażanie odpowiedniego leczenia.
